Chăm sóc mắt học đường: Kinh nghiệm từ mô hình Malaysia

Nhằm nâng cao hiệu quả công tác chăm sóc sức khỏe học sinh trong bối cảnh các vấn đề về thị lực ở trẻ em ngày càng gia tăng, trong khuôn khổ hợp tác quốc tế về y tế – giáo dục, từ ngày 03/11 đến 06/11/2025, đoàn công tác bao gồm Đại diện Bộ GD&ĐT, Bộ Y tế, Ban Quản lý các dự án, Sở GD&ĐT các tỉnh, Cố vấn Y tế FHF (Fred Hollows Foundation), cán bộ FHF Việt Nam đã có chuyến học tập, trao đổi kinh nghiệm tại Malaysia với trọng tâm là Chương trình Sức khỏe học đường tích hợp chăm sóc mắt. Chương trình do FHFVN phối hợp phối hợp với Bộ Giáo dục Malaysia (MOE) và Bộ Y tế Malaysia (MOH) tổ chức.

Trong khuôn khổ chuyến công tác, đoàn đã tìm hiểu toàn diện mô hình tổ chức và triển khai Chương trình Sức khỏe học đường của Malaysia – một chương trình được đánh giá cao nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế, giáo dục và gia đình. Các hoạt động chăm sóc sức khỏe học sinh được thực hiện bài bản, có lộ trình rõ ràng và được theo dõi, đánh giá thường xuyên.

Sáng kiến ​​mySPECS là chiến lược quốc gia của Malaysia nhằm giải quyết tình trạng tật khúc xạ đang gia tăng nhanh chóng. Được WHO khởi xướng vào ngày 14–15 tháng 5 năm 2024, nhằm mục đích tăng 40% khả năng tiếp cận điều trị kính mắt, thúc đẩy chăm sóc khúc xạ phổ cập, giá cả phải chăng và chất lượng cao, đồng thời thúc đẩy hợp tác toàn cầu trên năm trụ cột SPECS chiến lược để giải quyết các thách thức về sức khỏe thị giác. Sáng kiến ​​này cũng sẽ được nêu bật tại Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu về sức khỏe mắt năm 2026.

Trong khuôn khổ chương trình, đoàn công tác cũng được giới thiệu về Chương trình AVIS (Amblyopia & Visual Impairment Screening – Sàng lọc suy giảm thị lực), một sáng kiến y tế công cộng quan trọng của Bộ Y tế (MOH) Malaysia. Chương trình AVIS được triển khai nhằm ngăn ngừa nguy cơ mất thị lực ở trẻ em thông qua việc sàng lọc, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời các vấn đề về thị giác, đặc biệt ở lứa tuổi mầm non và tiểu học. Thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ sở y tế và nhà trường, chương trình AVIS góp phần nâng cao nhận thức của phụ huynh, giáo viên về chăm sóc mắt học đường, đồng thời bảo đảm trẻ em được tiếp cận dịch vụ chăm sóc thị lực ngay từ giai đoạn sớm.

Đoàn công tác đã trực tiếp quan sát và tham gia thực hành các bước sàng lọc thị lực theo quy trình chuẩn, từ khâu tổ chức, sử dụng công cụ đến ghi nhận và quản lý kết quả.

Đại diện Đoàn công tác ông Nguyễn Ngọc Dũng – Giám đốc Ban QLCDA phát biểu tại Văn phòng Y tế Quận Putrajaya (District Health Office of Putrajaya), nơi đoàn công tác làm việc và trao đổi về chương trình chăm sóc mắt học đường.

Đại diện đoàn công tác nhận quà lưu niệm từ Ban tổ chức chương trình.

Thông qua các buổi làm việc, trao đổi chuyên môn và khảo sát thực tế, đoàn đã thu thập được nhiều bài học kinh nghiệm thiết thực, đặc biệt là cách tích hợp chăm sóc mắt vào chương trình sức khỏe học đường một cách hiệu quả, bền vững và phù hợp với từng cấp học. Trên cơ sở đó, các thành viên trong đoàn đã tiến hành đánh giá bước đầu về khả năng áp dụng mô hình tại Việt Nam, xem xét sự tương đồng về điều kiện thực tiễn cũng như những điều chỉnh cần thiết.

Giám đốc Ban QLCDA (thứ 2 từ trái sang, hàng đầu tiên) chụp ảnh lưu niệm cùng đoàn đại biểu tham quan học tập tại Malaysia

Chương trình AVIS (Sàng lọc suy giảm thị lực) là một sáng kiến ​​y tế công cộng quan trọng của Bộ Y tế (MOH) Malaysia, nhằm ngăn ngừa tình trạng mất thị lực thông qua việc phát hiện và can thiệp sớm các vấn đề về thị giác ở trẻ nhỏ. Trong ảnh: Đoàn tham quan học tập mô hình tại Trường Sekolah Kebangsaan Putrajaya Presint 11(2). Đây là một trong những cơ sở giáo dục tại Malaysia triển khai hiệu quả Chương trình Sức khỏe học đường tích hợp chăm sóc mắt.

Các đại biểu nhận quà lưu niệm từ lãnh đạo TrườngTiểu học Sekolah Kebangsaan Putrajaya Presint 11(2) tại Putrajaya, Malaysia.

Chương trình nhấn mạnh vào sự hợp tác và kết nối mạng lưới để phát triển và hiệu quả bộ phận y tế của trường. Bằng cách tận dụng mạng lưới này, đơn vị có thể cung cấp các dịch vụ phục vụ phúc lợi toàn diện cho học sinh, đảm bảo các em có trải nghiệm học tập ý nghĩa ở trường.

Ban Y tế trường học hoạt động với chủ đề “Vì học sinh khỏe mạnh và hạnh phúc”, tập trung vào bốn lĩnh vực chính: Sức khỏe thể chất, Sức khỏe tâm thần, Sức khỏe xã hội và Sức khỏe cảm xúc.

Chuyến thăm quan học tập tại Malaysia đã mang lại những bài học ý nghĩa cho việc nâng cao Chương trình Y tế học đường của Việt Nam. Các phương pháp tiếp cận của Malaysia, đặc biệt là mô hình sàng lọc thị lực RAVAC, vai trò trung tâm của bác sĩ đo thị lực, sự phối hợp liên ngành hiệu quả và sáng kiến ​​mySPECS, đặc biệt là việc sử dụng công nghệ và các chiến lược phòng ngừa. Những điều này đã cung cấp những mô hình thiết thực và có khả năng thích ứng mà Việt Nam có thể thí điểm và nhân rộng để tăng cường các dịch vụ chăm sóc mắt trong trường học.